Hoe beschik ik over mijn nalatenschap?

Wanneer je zonder testament overlijdt, bepaalt de wet wie jouw erfgenamen zijn en hoe jouw nalatenschap afgewikkeld moet worden. Het zogenaamde ‘versterferfrecht’ is dan van toepassing. Heb je specifieke wensen of wil je zelf bepalen wie je erfgenamen zijn? Dan kun je een testament laten opstellen bij een notaris. Daarin leg je vast hoe jouw nalatenschap afgewikkeld moet worden.

Wat kun je opnemen in je testament

In een testament kunnen de volgende zaken (zogenaamde beschikkingen) worden opgenomen:

• De erfstelling: hiermee regel je wie jouw erfgenamen zijn en voor welke delen;
• Een legaat: hiermee ken je aan één of meer personen of instellingen een vorderingsrecht toe, bijvoorbeeld op een geldbedrag of een kunstvoorwerp. Degene aan wie je een legaat toekent, wordt legataris genoemd.;
• Een last: hiermee leg je aan één of meer erfgenamen of legatarissen een bepaalde verplichting op. Bijvoorbeeld de verplichting om jouw woning te verkopen;
• De benoeming van één of meer executeurs: hiermee bepaal je wie jouw nalatenschap beheert en de schulden betaalt. De wet bepaalt de taken van de executeur. In je testament kun je deze taken beperken of uitbreiden.;
• Het benoemen van een bewindvoerder: hiermee kunnen jonge erfgenamen of mensen met een beperking geholpen worden met het beheren van de erfenis;
• Benoeming van één of twee testamentair voogden (bij minderjarige kinderen): hiermee leg je vast wie de voogdij over je minderjarige kind(eren) krijgt als je vroegtijdig overlijdt. Van voogdij is sprake wanneer het ouderlijk gezag over een kind door iemand anders dan de ouders wordt uitgeoefend.
• Regeling van de lijkbezorging: hiermee leg je vast wat er met jouw lichaam moet gebeuren, bijvoorbeeld of je begraven of gecremeerd wilt worden. Ook kun je uitvaartwensen vastleggen;
• Herroeping van vorige testamenten: in jouw testament kun je verklaren dat een eerder gemaakt testament vervalt. Je kunt dat namelijk niet zelf doen, omdat testamenten staan ingeschreven in het Centraal Testamenten Register (CTR).
• Het oprichten van een stichting die erfgenaam of legataris is;
• Een uitsluitingsclausule: hiermee bepaal je dat hetgeen jouw erfgenamen erven niet in een gemeenschap van goederen valt of verrekend moet worden op grond van huwelijkse voorwaarden. Dit wordt vrijwel standaard in ieder testament opgenomen;
• Opdragen van bewind: wanneer je iets nalaat aan een minderjarige, kun je het bewind opdragen aan iemand anders dan de ouder of voogd. Diegene beheert dan het vermogen van de minderjarige. Dit wordt bijvoorbeeld gebruikt wanneer je bent gescheiden en niet wilt dat je ex-partner het bewind voert over het vermogen van de uit die relatie geboren kinderen.

Voorkom verrassingen

Met een testament kun je zoveel mogelijk voorkomen dat degenen die achterblijven voor verrassingen komen te staan. Ook kan het om fiscale redenen verstandig zijn een testament op te laten stellen. Zo voorkom je dat erfgenamen en/of legatarissen meer erfbelasting betalen dan nodig is. Het kan daarom goed zijn om vooraf met jouw erfgenamen te bespreken welke bepalingen je in je testament hebt opgenomen. Dit is niet verplicht, maar kan voorkomen dat betrokkenen door bepaalde bepalingen worden overvallen.

Testament is notariële akte

De wet bepaalt dat je een testament in een notariële akte moet laten opstellen door een notaris of bij een notaris in bewaring moet geven. Zelf een testament opstellen en bewaren is dus niet voldoende. De wet kent wel uitzonderingen maar die gelden alleen in bijzondere situaties. Denk bijvoorbeeld aan een oorlogssituatie.

Overlijden zonder testament

Overlijd je zonder testament? Dan bepaalt de wet hoe jouw nalatenschap wordt afgewikkeld, wie jouw erfgenamen zijn en voor welke delen. Ben je op het moment van overlijden gehuwd, dan geldt de wettelijke verdeling. Daarover lees je hier meer.

Houd er rekening mee dat je kinderen hun wilsrechten kunnen inroepen vanaf het moment dat de langstlevende ouder van plan is opnieuw te trouwen. Deze rechten houden in dat je kind(eren) van de langstlevende kunnen verlangen dat goederen worden afgegeven ter hoogte van hun vordering. Over wilsrechten lees je hier meer.

Levenstestament

Je kunt bij een notaris een levenstestament laten opstellen. Hierin geef je door middel van een volmacht aan wie jouw financiële, medische en persoonlijke zaken regelt wanneer je dit zelf niet meer kunt. Je kunt daarbij specifieke instructies opnemen, bijvoorbeeld over het wel of niet mogen doen van schenkingen.

Ook bij een levenstestament ben je niet verplicht om vooraf met de gevolmachtigde te bespreken dat je deze volmacht laat opstellen. Wel kan het voorkomen dat diegene wordt overvallen wanneer de volmacht in werking treedt.

Je kunt meerdere personen een volmacht geven die uitsluitend gezamenlijk beslissingen kunnen nemen. Zo bouw je een extra waarborg in. Ook kun je een toezichthouder benoemen die regelmatig met de gevolmachtigde afstemt en deze controleert.

Heb je geen levenstestament en word je wilsonbekwaam, dan kan er in beginsel niet namens jou worden gehandeld. Er zal dan een bewind, mentorschap of curatele moeten worden aangevraagd bij de kantonrechter. Over het algemeen duurt het enkele maanden voordat zo’n verzoek is toegewezen. Heb je een levenstestament, dan is de gevolmachtigde in beginsel direct nadat je wilsonbekwaam bent geworden bevoegd om namens jou te handelen.