Is er recht op vruchtgebruik wanneer een kind aanspraak maakt op wilsrecht?

Vruchtgebruik is, eenvoudig gezegd, het recht om gebruik te mogen maken van goederen waarvan je niet de eigenaar bent of het recht om de ‘vruchten’ (opbrengsten) te ontvangen van goederen waarvan je niet de eigenaar bent.

Vruchtgebruik na de wettelijke verdeling

De wet neemt de ‘wettelijke verdeling’ als uitgangspunt. Dit betekent dat wanneer een echtgenoot overlijdt zonder een testament op te maken, de volledige erfenis naar zijn echtgenote gaat. Deze echtgenote mag de hele erfenis naar eigen inzicht besteden. Zij mag ervan op vakantie gaan, het geld opmaken en besteden aan leuke dingen en zelfs weggeven.

En de kinderen dan?

De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende echtgenote. Deze vordering wordt berekend op basis van hun erfdeel. Deze vordering is op dat moment nog niet opeisbaar. Dat wil zeggen dat de kinderen geen betaling kunnen afdwingen. Pas wanneer de langstlevende echtgenote is overleden, wordt de vordering opeisbaar en moet deze worden betaald aan de kinderen. Maar dan moet er natuurlijk nog wel wat over zijn.

Als de langstlevende echtgenote ook de moeder van de kinderen is, levert de hiervoor geschetste situatie meestal niet zoveel problemen op. Dit kan anders worden wanneer:

• De langstlevende echtgenote (de moeder) opnieuw trouwt en er dus een nieuwe partner is.
• De langstlevende echtgenote niet de moeder is van de kinderen, maar hun ‘stiefmoeder’.

In de wet is een wat ingewikkelde regeling opgenomen dat de kinderen bij problemen in bepaalde gevallen aanspraak kunnen maken op de overdracht van goederen onder voorbehoud van vruchtgebruik. Deze regeling is het makkelijkst uit te leggen aan de hand van een voorbeeld. 

Wat betekent dit concreet?

Voorbeeld 1; De vader van Maarten is overleden zonder een testament op te maken. De erfenis is volgens de wettelijke verdeling overgegaan op zijn moeder Anja. Maarten verkrijgt een niet opeisbare vordering op zijn moeder. Laten we aannemen dat het gaat om een bedrag van € 40.000,00.

Op een dag besluit Anja opnieuw te gaan trouwen. Maarten kan nu zijn wilsrecht inroepen en van zijn moeder verlangen dat zij aan hem goederen overdraagt met een waarde van € 40.000,00. Daardoor wordt Maarten de eigenaar van deze goederen. Anja hoeft deze goederen niet daadwerkelijk af te geven. Zij heeft namelijk recht op het vruchtgebruik over deze goederen. Dit betekent dat zij de goederen mag blijven gebruiken tot haar overlijden. Zij mag de goederen waarop het vruchtgebruik rust niet verkopen of schenken aan anderen.

Voorbeeld 2: De moeder van Maarten, Anja, is gehuwd met Pieter (haar tweede echtgenoot en niet de vader van Maarten). Anja overlijdt. Na het overlijden van Anja treedt ten aanzien van haar nalatenschap de wettelijke verdeling in werking omdat zij geen testament heeft opgemaakt. Dat heeft tot gevolg dat de erfenis van Anja overgaat op haar echtgenoot Pieter. Maarten verkrijgt ‘slechts’ een niet opeisbare vordering op zijn stiefvader. Laten we aannemen dat het gaat om een bedrag van € 30.000,00.

Maarten kan nu zijn wilsrecht inroepen en van Pieter verlangen dat hij aan hem goederen overdraagt met een waarde van € 30.000,00. Daardoor wordt Maarten de eigenaar van deze goederen. Pieter hoeft deze goederen niet daadwerkelijk af te geven. Hij behoudt namelijk het vruchtgebruik over deze goederen. Dat betekent dat hij de goederen mag blijven gebruiken tot zijn overlijden, maar hij mag deze niet verkopen of schenken aan anderen.

Deze rechten van een kind tot overdracht van goederen ten behoeve van de vordering op de langstlevende ouder, worden wilsrechten genoemd en geven kinderen dus zekerheid dat hun aanspraak ten tijde van de uitbetaling ook nog daadwerkelijk aanwezig is tot de hoogte van de waarde van het door hen uitgeoefende wilsrecht.

Raadpleeg voor het uitoefenen van een wilsrecht altijd direct een in het erfrecht gespecialiseerde advocaat. Er gelden namelijk strikte en soms best korte termijnen na overlijden waarbinnen het wilsrecht uitgeoefend dient te zijn.